โครงการพัฒนาระบบสารสนเทศการตรวจประเมินสภาพฝายและการบริหารจัดการ
พื้นที่เสี่ยงภัยแล้งและน้ำท่วมในจังหวัดเชียงใหม่
1. หลักการและเหตุผล :
สืบเนื่องจากที่ผ่านมา องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ได้รับคำร้องขอการสนับสนุนการปรับปรุงซ่อมแซมฝายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดเชียงใหม่มาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งการรับเรื่องการปรับปรุงฝายส่วนใหญ่ไม่ได้มีการวางแผนและมีการเก็บข้อมูลครบถ้วนตามหลักวิชาการ ทำให้ผลลัพธ์ในเรื่องการสร้างประโยชน์ให้พื้นที่ไม่สมบูรณ์ ซึ่งจากการลงพื้นที่รับฟังปัญหาของประชาชน ได้พบปัญหาสำคัญมากอีกอย่าง คือ ฝายและระบบส่งน้ำที่มีอยู่จำนวนมากนั้น มีฝายอีกจำนวนมากที่ชำรุดเสียหายหรือมีประสิทธิภาพไม่ดี ได้แก่ การขาดความสามารถในการยกระดับผันน้ำเข้าคลองหรือเหมืองส่งน้ำไปใช้ในฤดูการเพาะปลูก ประตูน้ำชำรุด มีตะกอนหน้าฝาย และขาดความสามารถใช้เก็บกักน้ำไว้ใช้ที่บริเวณหน้าฝายในฤดูแล้ง และมีฝายบางส่วนที่สร้างปัญหากีดขวางทางน้ำ ซึ่งถ้าแก้ไขปรับปรุงไม่ถูกหลักวิชาการจะก่อให้เกิดปัญหาภัยแล้งและน้ำท่วมขึ้นในพื้นที่ได้ จากการหารือในคณะอนุกรรมทรัพยากรน้ำจังหวัดเชียงใหม่ พบว่าจังหวัดเชียงใหม่ยังขาดการจัดเก็บระบบฐานข้อมูลสภาพฝายของทุกหน่วยงานที่มีนับพันแห่ง ทำให้การวางแผนป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยแล้งในพื้นที่เกษตรที่ใช้น้ำจากฝายยังทำได้ไม่ดี เนื่องจากฝายจำนวนมากมีการชำรุด หลายหน่วยงานไม่สามารถซ่อมแซมได้เนื่องจากต้องใช้ความรู้ในวิชาการด้านวิศวกรรมชลศาสตร์ ขาดผลการตรวจประเมินสภาพฝายและไม่มีการเตรียมแนวทางการซ่อมแซมแก้ไขการชำรุดของฝายไว้ล่วงหน้า ทำให้เสียโอกาสในการได้ใช้งบประมาณจากภาครัฐในเรื่องการแก้ไขปัญหาภัยแล้งเร่งด่วน ทั้งที่การใช้งบในการปรับปรุงซ่อมแซมฝายที่มีอยู่เดิมนั้นสามารถทำได้โดยทันที เพราะไม่มีปัญหาเรื่องการใช้ที่ดินใหม่ และไม่มีปัญหาข้อขัดแย้งของชุมชน โดยการแก้ไขปัญหาดังกล่าวให้ได้ผลนั้น จะต้องทำการตรวจประเมินสภาพฝายซึ่งเป็นการตรวจสภาพการใช้งานและความเสี่ยงต่อความปลอดภัยขององค์ประกอบต่าง ๆของฝาย และใช้องค์ความรู้ด้านวิชาการร่วมกับองค์ความรู้ของชุมชน มาวางแนวทางปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของฝาย เพื่อให้กลับมามีประสิทธิภาพ นอกจากนี้น้ำที่เก็บกักหน้าฝายจะเป็นแหล่งเติมน้ำให้กับชั้นน้ำใต้ดินระดับตื้นในพื้นที่ได้เป็นอย่างดี
ดังนั้นจึงมีความจำเป็นที่จะต้องพัฒนาระบบสารสนเทศการตรวจประเมินสภาพฝายและการบริหารจัดการพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งและน้ำท่วมในจังหวัดเชียงใหม่ เพื่อจะได้มีการเตรียมความพร้อมเพื่อรับมือภัยแล้งและน้ำท่วมในพื้นที่ความเสี่ยงสูงอย่างเป็นระบบ โดยเน้นกิจกรรมหลักเร่งด่วน (Quick Win) ได้แก่ (1) กิจกรรมพัฒนาระบบข้อมูลสารสนเทศการตรวจประเมินและวางแผนปรับปรุงเพิ่มประสิทธิภาพฝายในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อเป็นแนวทางการแก้ไขปัญหาที่เหมาะสมถูกหลักวิชาการ มีการรวบรวมตำแหน่งของฝายทุกแห่งที่มีปัญหาและเสนอแนะแนวทางวิธีการปรับปรุงเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพฝายหรือปรับเปลี่ยนรูปแบบในแต่ละแห่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งฝายที่มีอยู่จำนวนมากที่ก่อสร้างและอยู่ในการดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและชุมชน โดยผลผลิตที่ได้จะใช้เป็นข้อมูลสำคัญในกำหนดรูปแบบของการวางแผน การจัดหางบประมาณ และลงมือปฏิบัติการแก้ไขปัญหาต่อไปโดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และชุมชน นอกจากนี้องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ยังสามารถนำผลผลิตไปใช้วางแผนให้การสนับสนุนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่าง ๆ สำหรับการปรับปรุงและซ่อมแซมฝายให้มีประสิทธิภาพเพื่อสร้างประโยชน์ต่อประชาชนในพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม และ (2) กิจกรรมการบริหารจัดการพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งและน้ำท่วมในพื้นที่เป้าหมาย โดยมีการสำรวจสภาพปัญหาและกำหนดรูปแบบวิธีการแก้ไขปัญหาในเชิงลึกลงรายละเอียด เพื่อให้องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีความพร้อมที่จะนำไปสู่การปฏิบัติจริง
2. วัตถุประสงค์ของโครงการ :
1) เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการจัดทำแผนงาน แผนปฏิบัติการ และแผนงบประมาณการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบบูรณาการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในระดับจังหวัดตามกรอบแผนแม่บทลุ่มน้ำในฐานะคณะอนุกรรมการน้ำจังหวัดเชียงใหม่
2) เพื่อรวบรวมข้อมูลโครงการขนาดใหญ่ที่เกินศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อดำเนินการแก้ไขในภาพรวมของทั้งจังหวัด โดยมีการสำรวจสภาพปัญหาและกำหนดรูปแบบวิธีการแก้ไขปัญหาในเชิงลึกลงรายละเอียด เพื่อให้องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีความพร้อมที่จะนำไปสู่การปฏิบัติจริง
3) เพื่อพัฒนาระบบสารสนเทศการตรวจประเมินสภาพฝายและการบริหารจัดการพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งและน้ำท่วมในจังหวัดเชียงใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งฝายที่มีอยู่จำนวนมากที่ก่อสร้างและอยู่ในการดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ภัยแล้ง นอกจากนี้น้ำที่เก็บกักหน้าฝายจะเป็นแหล่งเติมน้ำให้กับชั้นน้ำใต้ดินในพื้นที่ได้เป็นอย่างดี
3. ผลลัพธ์ของโครงการ :
1) จังหวัดเชียงใหม่มีระบบสารสนเทศการตรวจประเมินและวางแผนปรับปรุงเพิ่มประสิทธิภาพฝายพร้อมแนวทางและวิธีการแก้ไขปัญหาเพื่อเตรียมความพร้อมรับมือภัยแล้งและน้ำท่วมในพื้นที่นำร่องทุกตำบลของ 15 อำเภอในจังหวัดเชียงใหม่
2) พัฒนาระบบสารสนเทศการตรวจประเมินและวางแผนปรับปรุงเพิ่มประสิทธิภาพฝายในพื้นที่ทุกตำบลใน 15 อำเภอของจังหวัดเชียงใหม่ ได้แก่ อำเภอดอยหล่อ อำเภอแม่วาง อำเภอสันป่าตอง อำเภอหางดง อำเภอสะเมิง อำเภอแม่ริม อำเภอสันทราย อำเภอดอยสะเก็ด อำเภอสันกำแพง อำเภอแม่ออน อำเภอสารภี อำเภอเมืองเชียงใหม่ อำเภอฝาง อำเภอแม่อาย และอำเภอไชยปราการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งฝายที่มีอยู่จำนวนมากที่ก่อสร้างและอยู่ในการดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ภัยแล้ง และน้ำที่เก็บกักหน้าฝายจะเป็นแหล่งเติมน้ำให้กับชั้นน้ำใต้ดินในพื้นที่ได้เป็นอย่างดี
3) การบริหารจัดการพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งและน้ำท่วมในพื้นที่เป้าหมายที่เกิดปัญหาภัยแล้งและน้ำท่วมอย่างซ้ำซาก โดยมีการสำรวจสภาพปัญหาและกำหนดรูปแบบวิธีการแก้ไขปัญหาในเชิงลึกลงรายละเอียด เพื่อให้หน่วยงานมีความพร้อมที่จะนำไปสู่การปฏิบัติจริง

